Od rodzaju skał, jakie tworzą skorupę ziemską, zależy otaczający nas krajobraz. Spośród wszystkich skat, wapienie, pod wpływem erozji, potrafią stworzyć najpięk­niejszą i najciekawszą scenerię.

Skały wapienne, do których należą min. kreda i marmur (przeobrażony pod wpływem wyso­kiej temperatury i ciśnienia wapień) zbudo­wane są z kalcytu, minerału, który z chemicznego punktu widzenia jest węglanem wapnia. Kalcyt nie rozpuszcza się w czystej wodzie, lecz pod wpły­wem wody deszczowej, zawierającej dwutlenek węgla pochodzący z powietrza lub gleby, zamie­nia się w rozpuszczalny wodorowęglan wapnia.

Inną ważną cechą skał wapiennych jest obec­ność licznych szczelin. Szczeliny pionowe powsta­ją na skutek wysychania i pękania osadów wapien­nych. Poziome szczeliny odpowiadają przerwom w gromadzeniu się osadów. Umożliwiają one prze­pływ wód podziemnych w litych skałach.

Jaskinie krasowe

W skałach wapiennych powstają najdłuższe i naj­bardziej rozgałęzione systemy jaskiń. Wody pod­ziemne wytrwale drążą szczeliny, powiększają je i zamieniają w pionowe kominy, poziome koryta­rze i obszerne groty.

Kiedy poziom wód gruntowych jest wysoki, jaskinie są zalane wodą. Wraz z opadaniem zwier­ciadła, woda jest zastępowana przez powietrze -powstaje labirynt podziemnych tuneli i jaskiń. Woda ścieka szczelinami między wapiennym pod­łożem bądź też płynie jaskiniami jak podziemna rzeka i ostatecznie znowu zbiera się w dolnych pokładach wapiennej skały. Dalszą drogę w dół uniemożliwia warstwa skał nieprzepuszczalnych. Dlatego też podstawę wychodni wapieni bardzo łatwo można rozpoznać po linii wypływających spod ziemi źródeł (tzw. wywierzysk).

Krajobraz krasowy

Podziemny system jaskiń często nie wywiera żad­nego wpływu na topografię znajdujących się nad nimi terenów. Zdarza się jednak, że sklepienia pod­ziemnych jaskiń i korytarzy zapadają się, w wyni­ku czego powstają charakterystyczne zagłębienia zwane lejami krasowymi lub, w przypadku więk­szych form, poljami. Typowy, poszarpany krajo­braz wapiennych masywów nazywany jest krasem (nazwa pochodzi od płaskowyżu Kras w Słowenii). Charakter krasowego krajobrazu zależy w dużej mierze od rodzaju uszczelinienia wapieni. Na przy­kład w stromych klifach można odnaleźć wzór pio­nowych szczelin (strome ściany klifów tworzą się wzdłuż takich właśnie szczelin). Powierzchnia wapieni urozmaicona jest pionowymi studniami i zapadliskami (ponory), którymi uchodzą wody powierzchniowe. Zagłębienia te powstają w miej­scach przecięcia się szczelin, które następnie powiększają się w pionowe szyby, które niejako „połykają" płynące po powierzchni strumienie. Przykładem może być głęboka studnia Gaping Ghyll w Yorkshire w Górach Penińskich.

W przeciwieństwie do poszarpanych, stromych powierzchni twardych wapieni, wychodnie kredy - miękkiego, łatwo rozpuszczalnego i znacznie sła­biej uszczelinionego rodzaju wapienia - charakte­ryzują się łagodnymi zaokrąglonymi powierzch­niami. Typowymi wzgórzami kredowymi są faliste wzgórza wschodniej i południowej Anglii. Wapien­ne krajobrazy często pozbawione są cieków wod­nych, ponieważ woda wsiąka w szczeliny oraz otwory i znika pod powierzchnią ziemi. Szczeliny są eksponowane na gołych, skalistych powierzch­niach usianych wzniesieniami (żebra krasowe) otoczonymi powiększającymi szczelinami (żłobki krasowe). W miejscach, gdzie dwie szczeliny przecinają się, skała ulega rozpuszczeniu i powstają kominowe otwory (ponory) lub duże zapadliska zwane dolinami krasowymi. Doliny te mogą mieć szerokość dochodzącą nawet do stu metrów. Czasami, patrząc w dół, można zobaczyć zarysy podziemnych rzek płynących od jaskini do jaski­ni. Systemy podziemnych jaskiń powodują odwod­nienie obszarów wapiennych. Na powierzchni czę­sto znajdują się suche doliny rzeczne, którymi niegdyś płynęła woda. Wiele owych dolin powsta­ło w epoce lodowcowej, kiedy klimat był nie tylko chłodniejszy, ale i o wiele wilgotniejszy. Niektórzy naukowcy są zdania, że doliny te powstały, kiedy grunt był zamarznięty. Woda z powierzchni nie mogła przenikać w głąb zamarzniętej skały, zatem wyżłobiła na jej powierzchni doliny.

Erozja

Suche obszary pojawiają się też w rejonach, gdzie powierzchnia terenu uległa obniżeniu na skutek erozji. Wraz z obniżaniem terenu, obniżaniu ulegał również poziom wód gruntowych i stopniowo wysychały górne partie strumieni.

Krajobraz krasowy w różnych miejscach wyglą­da inaczej - zależnie od panującego w danym miejscu klimatu. Odmienny klimat bowiem powoduje różną erozję. Na przykład w klimacie chłodnym i umiarkowanym woda powierzchniowa pocho­dząca głównie z topniejącego śniegu spływa po po­wierzchni, wypłukując luźny materiał skalny i po­zostawiając po sobie nagie kamieniste podłoże.

W klimacie ciepłym krajobraz ów zdominowa­ny jest przez wielkie zapadliska zwane poljami (w serbsko-chorwackim słowo to oznacza pole). Polja mogą mieć nawet dwieście pięćdziesiąt kilo­metrów kwadratowych, a w zimie, kiedy poziom wód gruntowych jest tak wysoki, że zalane są już wszystkie jaskinie, w poljach tworzą się sezono­we jeziora.

Malowniczy krajobraz

Cechą charakterystyczną krajobrazu krasowego w wilgotnych tropikach są strome wzgórza wysta­jące ponad płaską równinę. Te groźnie wyglądają­ce wzniesienia nazywane są wieżami krasowymi. W niektórych wapiennych rejonach obszarów tro­pikalnych doliny krasowe powiększają się, aż w końcu tworzą płaską powierzchnię, z której wystają jedynie utworzone z mniej spękanego, twardszego wapienia ostańce.